Biblioteka PSJ
Od 1 stycznia 2011 r. zmieniła się formuła miesięcznika katolickiego "Posłaniec". Wrócił do swojej pierwotnej nazwy "Posłaniec Serca Jezusowego" w nowym formacie oraz z niższą ceną. O. Leszka Gęsiaka SJ na stanowisku redaktora naczelnego zastąpił o. Stanisław Groń SJ.
Posłaniec Serca Jezusowego
PSJ nr grudzień 2003
Rodzina
      Stworzywszy człowieka mężczyzną i niewiastą, Bóg powiedział do obojga: "Zaludniajcie ziemię i czyńcie ją sobie poddaną" (por. Rdz 1,28). Nie tylko dał im moc rodzenia w celu przedłużenia w czasie rodzaju ludzkiego, ale równocześnie zadał im tę ziemię, poddając pod ich odpowiedzialne zarządzanie jej bogactwa. Za wypełnienie tego zadania, które jest w zasadniczej mierze dziełem kultury, mają od początku jednakową odpowiedzialność zarówno mężczyzna, jak i kobieta (Jan Paweł II, List do kobiet, 29 VI 1995, nr 8).
      Św. Ambroży przypominał o godności rodziców: Pierwszą cnotą chrześcijańską jest cześć rodziców, wdzięczność za trudy tych, którzy nam dali życie, wspieranie ich wszelkimi siłami. Choćbyśmy im okazali największą wdzięczność, nie potrafimy im oddać życia, które nam oni darowali, aby, korzystając z naszej opieki, pokrzepili nas owym błogosławieństwem.
      Nie wszystkie rośliny ogrodowe można zasiać w postaci nasion, pod gołym niebem, bez żadnej ochrony. Najszlachetniejsze i najbardziej delikatne potrzebują wyższej, cieplarnianej temperatury, odpowiedniej gleby i ochrony przed wiatrem. Dopiero później, gdy nabiorą sił wegetacyjnych, można je bez obaw przesadzić do ogródka, by były jego ozdobą.
      Szlachetną, ale i niezwykle delikatną istotą jest człowiek. Dla swojego wzrostu potrzebuje on rodziny. Od samych korzeni swego istnienia jest on istotą rodzinną. W rodzinie "kiełkuje", wzmacnia się, dojrzewa, rozwija. Bez rodziny, jak wątła roślina - marnieje, usycha, ginie. Dom rodzinny umiejscawia człowieka, zarówno w sensie fizycznym, jak i duchowym. On tutaj jest "u siebie". W podziale globu ziemskiego każdemu człowiekowi przyznano prawo do posiadania jego cząstki - jest nią dom rodzinny. Zasadniczą funkcją domu jest ochrona, i to nie tylko od zmian pogodowych, sezonowych czy klimatycznych, lecz nade wszystko od tłumu. W domu każdy odnajduje koniecznie potrzebną mu do rozwoju duchowego intymność.
      Tłum często czyni człowieka jedynie bezkształtnym elementem, "odczłowiecza go". W domu kształtuje się wspólnota, a pojedynczy członek rodziny w niej uczy się rozmowy, kompromisu, budowania zgody. W domu uczymy się kochać, odnawiać swe siły fizyczne i duchowe, pielęgnować chorych, odpoczywać, chwalić Boga, przyjmować przyjaciół i podróżnych.
      Podstawą rodziny jest małżeństwo, określane w socjologii jako pewien zespół środków instytucjonalnych, umożliwiających społeczeństwu realizację zadań wiążących się z prokreacją i socjalizującą swych członków oraz określających stosunki pokrewieństwa w ramach grupy, w tym przede wszystkim przypisujących dzieciom ich rzeczywistych lub domniemanych rodziców. Rodzina zaś jest określana jako duchowe zjednoczenie szczupłego grona osób, we wspólnym ognisku domowym, aktami wzajemnej pomocy i opieki, opartej na wierze w prawdziwą lub domniemaną łączność biologiczną, tradycję rodzinną i społeczną.
      W każdej kulturze rodzina wykraczała poza sferę spraw ściśle prywatnych i podlegała prawom i zwyczajom danej wspólnoty.
      W islamie życie w rodzinie jest obowiązkiem rodzinnym i społecznym, jest aktem wiary wobec Allacha. Rodzina, której członkowie są połączeni więzami małżeństwa lub więzami krwi, jest najważniejszą komórką społeczeństwa muzułmańskiego. Koran dopuszcza wielożeństwo, lecz jednocześnie zaleca rozsądek w tej sprawie: Żeńcie się z kobietami, które są dla was przyjemne - z dwoma, trzema lub czterema. Lecz jeśli się obawiacie, że nie będziecie sprawiedliwi, to żeńcie się tylko z jedną (sura IV, werset 3). Mąż jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo rodziny, jest zobowiązany do zapewnienia utrzymania swej żonie (żonom) oraz potomstwu. Obowiązek utrzymania żony spoczywa na mężu nawet wówczas, gdy żona jest bogata. Święte pisma nauczają, że mężczyzna ma poświęcać się dwukrotnie więcej od kobiety dla szczęścia rodziny. Żona jest zobowiązana troszczyć się o męża i o dzieci. Wychowuje ona dzieci do siódmego roku życia, po czym przechodzą one pod opiekę ojca. W judaizmie obowiązkiem każdego Żyda jest ożenić się i mieć dzieci. Obowiązek ten wypływa z nakazu, jaki otrzymali Adam i Ewa: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną (Rdz 1,28). Talmudyczne porównanie mówi o małżeństwie: Winorośl powinna się splatać z winoroślą. Małżeństwo ma za zadanie nie tylko przekazywanie życia, ale powinno także udoskonalać współmałżonków. Rodzina jest ogniskiem życia religijnego, odgrywa rolę nie tylko w budowaniu społeczeństwa, ale jest również głównym ośrodkiem rytuału żydowskiego. Wszystkie święta pełne są obrzędów domowych, a sam szabat został osnuty wokół rytualnych domowych posiłków. We współczesnej rodzinie zaszło sporo większych i mniejszych zmian, są one związane z szeregiem przemian cywilizacyjno-kulturowych ostatnich wieków. Na początku 1800 r. rodzina europejska miała charakter wybitnie wiejski. Ponad 75% rodzin mieszkało na wsi i utrzymywało się z uprawy roli i hodowli bydła. Była to przeważnie grupa wielopokoleniowa, z wyraźnie zaznaczoną strukturą wewnętrzną. Autorytet ojca był niepodważalny. Ideałem była rodzina wielodzietna.
      Szybki proces rozwoju przemysłu i miast pociągnął za sobą szereg zmian, tak w pojmowaniu rodziny, jak i w jej strukturze. W.J. Goode podkreśla pięć zasadniczych zmian:
      1. Industrializacja wzmaga ruchliwość przestrzenną, ludzie częściej i łatwiej przenoszą się z miejsca na miejsce (np. w poszukiwaniu pracy), co osłabia częstotliwość i intymność kontaktów między członkami rodziny. Dorosłe dzieci zamieszkują daleko od domu rodzinnego, wnuki nie mają kontaktu z dziadkami, rodzina rzadko spotyka się z sobą. "Ludzie bezdomni" nie rozumieją innej solidarności jak czysto mechaniczną i zewnętrzną, nie budują trwałych przyjaźni, nie przywiązują się do nikogo. Jeszcze 1928 r. ks. Jan Rostorowski pisał: Jak ten piasek lotny, który każda burza przewrotu z miejsca na miejsce przerzuca, tworząc zeń nie urodzajne pola i grządki, lecz bezduszne usypiska i wydmy.
      2. Wzmaga się ruchliwość społeczna, która prowadzi do zróżnicowania klasowego członków tej samej rodziny. Członkowie tej samej rodziny realizują różne style życia i wzory zachowań, co osłabia więź rodzinną. Niekiedy trudno jest porozumieć się np. w rodzinie, w której jeden z członków zaczął zamożne życie właściciela firmy, a drugi pozostał średnio zamożny.
      3. System sformalizowanych i zinstytucjonalizowanych działań podważa podstawy wielkiej rodziny, nastawionej na działanie typu samopomocy, np. opiekę nad staruszkiem dziadkiem "łatwiej" polecić opiece społecznej, niż utrzymywać go nadal w domu.
      4. Wykształca się określony system wartości, akcentujący głównie powodzenie osobiste i sukces indywidualny, które są przedkładane nad dobro rodziny jako całości - "interes" i "kasa" (nawet "robiona" w niedzielę) stają się niekiedy ważniejsze od kontaktów rodzinnych.
      5. W związku z daleko posuniętą specjalizacją przygotowanie zawodowe ojca staje się mało użyteczne, zanikają więc tradycje społeczno-zawodowe rodziny, które sprzyjały spójności rodziny; np. synowi trudno włączyć się w prowadzenie już nieatrakcyjnego zakładu rzemieślniczego.
      Pomimo upowszechniających się tendencji i coraz większych trudności Kościół nie przestaje przypominać o roli i zadaniach rodziny. Jan Paweł II przedstawia ją jako "komunię osób", ukazujących cały zespół międzyosobowych odniesień, które ją kształtują: Oblubieńczość, ojcostwo - macierzyństwo, synostwo, braterstwo; przez nie każda osoba ludzka wchodzi do "rodziny ludzkiej" i do "rodziny Bożej", którą jest Kościół (adhortacja apostolska Familiaris consortio, nr 15).
ks. Andrzej Zwoliński
Wybrane artykuły publikowane tym numerze PSJ:
  • Rodzina - ks. Andrzej Zwoliński
  • Spotkanie w Betlejem - Mariusz Gajewski SJ
  • PSJ XII/2003
    skocz do numeru:
    fot. M. Pióro
    © Wszystkie prawa zastrzeżone • WydawnictwoWAM.pl • 2000-2010
    Udostępnione informacje nie mogą być kopiowane i publikowane bez naszej zgody.